skip to Main Content

De almachtige overheid van Rutte bestaat niet!

Tussen de wielen van de staat

Tienduizenden ouders zijn tussen de wielen van de staat zijn gekomen. Dit zei premier Rutte vorige week vrijdag, onder verwijzing naar ‘de almachtige overheid’. Maar die bestaat helemaal niet. Dit liberale stokpaardje klopt van geen kant. Integendeel, juist door de tanende macht van de staat, is die vooral druk in de weer met andere machtige partijen en minder met haar burgers en de zwakkeren. Hier ligt voor mij de achterliggende oorzaak van wat in de toeslagenaffaire ‘verschrikkelijk is misgegaan’.

Overheid als gespreksleider

Het kabinet kan de coronacrisis niet alléén aanpakken, benadrukt de premier keer op keer. ‘Met z’n allen moeten we het virus eronder zien te krijgen’. Dit klinkt heel anders dan de almachtige overheid. Een ander voorbeeld is het Klimaatakkoord. Om beleid tegen de klimaatcrisis te maken, is met belanghebbende bedrijven onderhandeld over de maatregelen die voor hen acceptabel zijn. Draagvlak bij de industrie is nodig, want zonder hen krijgt de overheid niets voor elkaar. De overheid trekt zich terug in de rol van gespreksleider.

Lobby’s

Belanghebbenden sturen het overheidsbeleid met glossy publicaties, ingehuurde wetenschappers, lobby en andere vormen van zelfpromotie. Soms gebeurt dit zelfs met inzet van ambtenaren en subsidie. Voor mensen met een kinderopvangtoeslag of een bijstandsuitkering is dit allemaal niet weggelegd. Zij bezitten niet genoeg tegenmacht om aan dit spel deel te kunnen nemen. Uiteindelijk heeft de gemiddelde burger nauwelijks invloed op wat de overheid doet, blijkt uit een groot Amerikaans onderzoek van Princeton en de Northwestern universiteit in Chicago. Hoeveel beter zal dit in ons land zijn?

Niet de natiestaat, maar internationale markten

De macht van de Nederlandse staat is ook afgenomen door de opkomst van internationale markten. Hoe blijven we als BV Nederland overeind in het economisch geweld tussen China en Amerikaanse multinationals? Aantrekkelijk blijven voor bedrijven is de mantra. We doen dit door gunstige belastingen, afnemende zekerheid voor werknemers, niet al te strenge milieumaatregelen en verkapte steun aan ‘onze’ bedrijven. We beseffen onvoldoende dat andere landen precies hetzelfde doen, waardoor het algemeen belang steeds verder uit zicht raakt. De overheid is de afgelopen decennia veranderd van ‘hoeder van het algemeen belang’, naar speler op internationale markten. Onze nationale soevereiniteit is deels een fictie, hoewel onze politici de schijn van het tegendeel hoog houden.

Doodlopende weg

De toeslagenaffaire – en ook de bijstandsaffaire – is zeker verschrikkelijk voor de getroffenen. Tegelijkertijd is het een symptoom van de internationale concurrentieslag tussen landen. Hopelijk is het ook een oproep om deze doodlopende weg te verlaten.

26 januari 2021

Back To Top