skip to Main Content

Multinationals in de Tweede Kamer

Afgelopen week waren topmensen van drie multinationals te gast in de Tweede Kamer. Een uniek en boeiend schouwspel. Aanleiding voor de komst van Shell, Unilever en AkzoNobel naar de tempel van de democratie, was het kabinetsvoorstel om de dividendbelasting af te schaffen. Dit is al jaren een vurige wens van de multinationals en parlementariërs wilden weten hoeveel invloed deze lobby had tijdens de kabinetsformatie. Het gesprek in de Tweede Kamer leverde een glimp op van de machtsverhoudingen. Twee uitspraken geven een kijkje in de nevelen van de macht.

Marjan van Loon, CEO van Shell Nederland, zei tegen de Kamer “U neemt uw besluiten, wij de onze”.[1] Op het eerste gezicht een gewone uitspraak, met alle respect voor de volksvertegenwoordiging om een eigen afweging te maken. De uitspraak drukt gelijkwaardigheid uit: Shell en Nederland zijn allebei gemachtigd hun eigen besluiten te nemen, het zijn gelijkwaardige partijen.[2] Met deze uitspraak plaatst Shell zich echter op afstand van de soevereiniteit van de natiestaat, terwijl de soevereiniteit van landen de basis vormt van het internationale recht. Blijkbaar voelt Shell zich niet onderworpen aan de Nederlandse soevereiniteit. Dit klopt met de realiteit. Shell kan hier vertrekken en naar een ander land gaan. Door deze bewegingsvrijheid ontglipt Shell aan de soevereiniteit van niet alleen Nederland, maar van alle natiestaten. De democratische rechtsstaat heeft dus weinig macht over niet-democratische multinationale ondernemingen. Dit wordt zelden openlijk gezegd, liever blijven we doen alsof het democratische Nederland wel volledig zelf kan bepalen welke belastingen het heft. “U neemt uw besluiten, wij de onze” onthult de beperkingen waarin natiestaten soeverein zijn ten opzichte van multinationale ondernemingen. Goed dat dit gezegd wordt!

Marjan van Loon zei ook dat Shell al 12 jaar pleit voor afschaffing van de dividendbelasting. Niet iedereen heeft zulke diepe zakken voor een 12 jaar durende lobby. Verder roept deze uitspraak de vraag op waar de tegenstand al die jaren vandaan kwam en waarom die juist nu bakzeil heeft gehaald. De hoorzitting in de Tweede Kamer heeft hierop weinig antwoorden gegeven. De lange tijdsduur van de lobby deed me denken aan een onderzoek van twee Amerikaanse hoogleraren.[3] Gebaseerd op statistisch onderzoek van 1.779 beleidskwesties, concluderen ze dat ‘economische elites en vertegenwoordigers van bedrijfsbelangen grote invloed hebben op het beleid in de US, terwijl de gemiddelde burger en massabewegingen nauwelijks of geen invloed hebben’. Deze conclusie verwoord wat zich afspeelt rond de dividendbelasting. Het kan soms even duren, maar economische en bestuurlijke elites krijgen vaak hun zin. De dividendbelasting zal dus wel worden afgeschaft.

De krachtmeting rond de dividendbelasting is echter ook een symbool van de gewijzigde machtsverhoudingen. De achterliggende vragen zijn misschien belangrijker dan de 1,4 miljard euro. Hoe kunnen we democratie weer meer macht geven in een geglobaliseerde economie?[4] Hoe krijgt het belang van gewone mensen weer voorrang, waardoor de sociale samenhang in tact blijft? Het is volgens mij nodig dat zowel de elite[5] als de politiek zich over deze vragen buigt.

17 december 2017

 

[1] Financieel Dagblad 14 december 2017.

[2] Ze hebben ook een vrijwel gelijke vermogenspositie van net onder de 200 miljard euro.

[3] Testing Theories of American Politics: Elites, Interest Groups, and Average Citizens, Martin Gilens en Benjamin Page, American Political Science Association, 2014.

[4] In zijn boek The Globalization Paradox – Democracy and the Future of the World Economy (2011) analyseert Dani Rodrik de dilemma’s.

[5] De Volkskrant publiceerde 16 december 2017 voor de twaalfde keer een lijst met de 200 invloedrijkste Nederlanders, die ze de bestuurlijke elite noemen.

Back To Top
×Close search
Zoeken